پرهيز از تفسير به رأى و رعايت احتياط كوشيده‌اند تا در چهارچوب احاديثى كه از معصومين عليهم السّلام در تفسير آيات آمده است يا سخنانى كه از گذشتگان ، صحابهء پيامبر ، تابعين ، اصحاب ائمه و ديگر بزرگان دين در اين خصوص نقل شده ، به تفسير آيات بپردازند . افراط در اين گرايش ، در قالب اخباريگرى در شيعه و ظاهرگرايى در اهل سنت جلوه‌گر شده است . از سوى ديگر همواره كسانى نيز بوده‌اند كه پا را بيش از حد فراتر از اين محدوده گذارده‌اند . تفسير فخر رازى ، نمونه‌اى از اين گونه تفاسير است . با وجود اين ، در دورهء اخير ، امورى چند زمينه را فراهم ساخت تا مفسران ، خود را صرفا در چهار چوب‌هاى نقلى محدود نكرده ، به تفسير آيات به معناى اصطلاحى آن بپردازند . علامه طباطبائى ، آيهء « أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً » « 1 » را در مقام تحدّى مىدانند كه مىخواهد با نبودن اختلاف در آن ، حقانيت كتاب الهى را اثبات نمايد . ايشان مىگويند : در اين صورت معنى ندارد كه فهميدن معانى آيات قرآن را موكول به فهم صحابه و تابعين نمايد ، بلكه بالاتر ، نمىتوان در چنين مقامى درك معانى آن را به بيانات نبوى هم حواله داد ؛ چون كلام رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله در چنين زمينه‌اى يا كلامى است كه موافق ظاهر كتاب الهى و مطابق آن است يا مخالفت دارد . پر واضح است كه در صورت موافقت احتياجى به آن نيست ؛ زيرا خود طرف ولو پس از تدبر و بحث ، همان معنى را درك مىكند . در صورت مخالفت هم ، سازش با مقام تحدّى نداشته و نمىتواند حجتى را بر خصم اقامه كند . « 2 » ايشان ضرورت رجوع به سنت را در شرح و تفصيل احكام مىدانند . 3 - اتكاى شايان توجه به پيش فرض‌ها ، اصول و مبانىيى عقلى در تفسير قرآن . دانشمندى كه به مطالعهء طبيعت و قوانين حاكم بر آن مىپردازد ، باور دارد كه جهان قانونمند است . اين پيش فرضى عقلانى است كه در خط دهى به مطالعات او و در تفسيرش از يافته‌ها نقشى تعيين كننده دارد . يك مفسر نيز در نگاهى كه به قرآن

--> ( 1 ) . آيا در قرآن تدبر نمىكنيد ؟ و ( در حالى كه ) اگر از طرف غير خداوند بود در آن اختلاف بسيارى مىيافتند . ( نساء آيهء 82 ) . ( 2 ) . محمد حسين طباطبائى ، الميزان فى تفسير القرآن ، ج 5 ، ص 159 - 160 ؛ و همو مباحثى در وحى و قرآن ، ص 64 .